محمد مهدى ملايرى

191

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

عراق به دو داد او به خراسان عزيمت نمود و به جاى خود نائبى در عراق منصوب گردانيد اين بود كه در عراق صالح كه تصدى ديوان خراج و بيت المال را داشت در خرج بر او سخت مىگرفت . كارهاى عمرانى صالح از آثار عمرانى صالح در بصره يكى ساختمان دار الاماره آنجا است كه زياد بن ابى سفيان در زمان ولايت خود بر عراق آن را با خشت و گل ساخته بود و حجاج در دوران امارت خود بر عراق براى اينكه نام زياد را از ميان بردارد آن را خراب كرده بود . و صالح در زمان ولايت خود بر عراق آن را با گچ و آجر از نو بساخت . « 1 » ديگر از كارهاى صالح در هنگام ولايت خود بر عراق اين است كه او امر خراج حوزهء دجله يا به قولى استان بهقباد را به عهدهء ابن مقفع دبير و نويسنده معروف كه نام و آوازه‌اى در تاريخ ادبيات عربى و فارسى هردو دارد گذاشت و اين نخستين بارى است كه نام ابن مقفع در تاريخ به عنوان دبير ديوان خراج ذكر شده است و از جمله مطالب قابل ذكرى كه در تاريخها در اين باره نوشته‌اند مطلبى است كه بلاذرى نقل كرده بدين مضمون كه وقتى ابن مقفع مالى از ابواب جمعى خود را نزد او آورده بود نامهء خود را بر پوستى نوشته و آن را به زعفران آغشته بود و صالح چون آن را بديد بخنديد و گفت اگر كسى جز او چنين مىكرد خوشايند من نبود . و گويند اين بدان سبب بود كه ابن مقفع اين كار را بر آيين ايرانيان در اين گونه موارد كرده بود كه بر آن آشنايى تمام داشت و صالح هم اين را مىدانست كه او در اين كار از آئين ايرانيان پيروى كرده است . و اما آئين ايرانيان در اين‌گونه موارد باز به نقل بلاذرى چنين بوده است كه گويد : « در ايران رسم چنين بوده كه هر سال مسؤول امور خراج ، صورتى از دريافتىها و پرداختىها و موجودى ديوان خراج را بر روى پوستهاى سفيد به

--> ( 1 ) . بلاذرى ، فتوح ، ص 428 .